Bước vào năm đầu tiên của Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026–2030), châu Văn Sơn xác định mục tiêu xây dựng vùng lõi của “Thung lũng nhôm xanh”, lấy việc kéo dài và hoàn thiện chuỗi công nghiệp làm trọng tâm, từng bước hướng tới mục tiêu đến năm 2030 đạt giá trị sản xuất tổng hợp ngành nhôm trên 180 tỷ NDT (≈ 25,0 tỷ USD).
Văn Sơn đang từng bước hình thành con đường phát triển công nghiệp vùng biên giới theo hướng điện xanh tạo động lực, khoa học công nghệ nâng cao chất lượng và công nghiệp tập trung quy mô lớn.
Ảnh minh họa: Nhà máy sản xuất nhôm châu Văn Sơn
Các doanh nghiệp đầu ngành liên tiếp đầu tư vào Văn Sơn
Tại Khu công nghiệp tích hợp thủy điện và nhôm Phú Ninh, châu Văn Sơn, những xe bồn chuyên dụng chở nhôm lỏng ở nhiệt độ 830°C tấp nập ra vào các nhà máy chế biến sâu. Dòng nhôm lỏng được vận chuyển trực tiếp từ nhà máy điện phân đến các cơ sở sản xuất hạ nguồn, tạo nên chuỗi sản xuất khép kín, hiệu quả và tiết kiệm năng lượng; phản ánh sinh động sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp nhôm xanh tại Văn Sơn – địa phương đang hướng tới mục tiêu xây dựng vùng lõi của “Thung lũng Nhôm xanh” Vân Nam.
Sau nhiều năm đẩy mạnh xúc tiến đầu tư và phát triển công nghiệp, châu Văn Sơn đã thu hút thành công hàng loạt doanh nghiệp đầu ngành trong lĩnh vực nhôm như Tập đoàn Nhôm Trung Quốc (CHALCO), Tập đoàn Ngụy Kiều Sơn Đông và Công ty Cổ phần Than điện Thần Hỏa Hà Nam. Với lợi thế về nguồn thủy điện sạch có chi phí thấp của tỉnh Vân Nam giúp giảm gần 40% chi phí sản xuất, trở thành yếu tố then chốt thu hút các doanh nghiệp lớn lựa chọn đầu tư tại địa phương.
Phát huy lợi thế đặc thù của mô hình “điện xanh kết hợp công nghiệp chế tạo tiên tiến”, Văn Sơn đã xây dựng được chuỗi sản xuất nhôm khép kín, hoàn chỉnh từ khai thác bô-xít, sản xuất ôxít nhôm, nhôm xanh, chế biến sâu sản phẩm nhôm, nhôm tái chế đến tận dụng tổng hợp tài nguyên. Nhờ đó, toàn bộ các khâu từ nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm nhôm cuối cùng đều được thực hiện ngay tại địa phương, từng bước chuyển đổi từ mô hình xuất khẩu nguyên liệu thô và gia công giá trị thấp sang phát triển công nghiệp chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm.
Sự hiện diện của các doanh nghiệp đầu ngành đã tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, thúc đẩy hình thành các cụm liên kết công nghiệp nhôm tại châu Văn Sơn. Tại huyện Nghiễn Sơn, Công ty TNHH Vật liệu mới Hồng Thái Vân Nam đã xây dựng cơ sở sản xuất nhôm xanh đơn thể lớn nhất thế giới. Tại huyện Phú Ninh, sau khi dự án điện phân nhôm công suất 900.000 tấn/năm của Công ty TNHH Nhôm Thần Hỏa Vân Nam đi vào hoạt động, đã thu hút 18 doanh nghiệp phụ trợ đầu tư, đồng thời triển khai 24 dự án công nghiệp liên quan đến vật liệu carbon, nhôm tái chế và lá nhôm cao cấp. Trong khi đó, tại thành phố Văn Sơn, cơ sở sản xuất ôxít nhôm của Công ty TNHH Nhôm Văn Sơn Vân Nam với công suất 1,4 triệu tấn/năm đã góp phần hoàn thiện mắt xích nguyên liệu đầu nguồn cho toàn ngành. Ba doanh nghiệp đầu ngành này hiện đóng vai trò trụ cột, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của ngành công nghiệp nhôm xanh tại châu Văn Sơn.
Đến năm 2025, công suất điện phân nhôm của châu Văn Sơn đạt 3,43 triệu tấn, chiếm 52,8% tổng công suất của tỉnh Vân Nam và 7,7% công suất cả nước. Công suất chế biến sâu nhôm đạt 4,18 triệu tấn, trong khi ngành nhôm tái chế ghi nhận bước phát triển đột phá, chuyển từ giai đoạn chưa hình thành sang sản xuất quy mô công nghiệp. Giá trị sản xuất của ngành công nghiệp nhôm xanh trong năm đạt 101,6 tỷ NDT (≈ 14 tỷ USD), trở thành ngành công nghiệp trụ cột đầu tiên của châu Văn Sơn có quy mô vượt mốc 100 tỷ NDT.
Theo số liệu của Cục Xúc tiến Đầu tư châu Văn Sơn, trong 4 tháng đầu năm 2026, địa phương đã ký kết và triển khai nhiều dự án chế biến sâu nhôm có tổng mức đầu tư từ 100 triệu NDT tệ trở lên. Tổng vốn đầu tư thực tế từ ngoài tỉnh đạt trên 5,1 tỷ NDT tệ (≈ 710 triệu USD), trong đó lĩnh vực công nghiệp chế tạo chiếm hơn 80% tổng vốn thu hút. Ngành công nghiệp nhôm xanh tiếp tục giữ vai trò động lực chính trong hoạt động xúc tiến đầu tư và phát triển công nghiệp của địa phương.
Ngành nhôm hướng tới công nghệ cao và giá trị gia tăng lớn
Từ lá nhôm siêu mỏng, vật liệu nhôm nhẹ dùng trong ngành ô tô đến vật liệu nền nhôm cho pin năng lượng mới và hợp kim nhôm phục vụ ngành hàng không vũ trụ, ngành công nghiệp nhôm xanh của châu Văn Sơn đang từng bước chuyển dịch từ sản xuất nhôm nguyên liệu sang chế tạo các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao.
Về định hướng phát triển trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026–2030), ngành công nghiệp nhôm xanh của châu Văn Sơn sẽ tập trung phát triển theo các hướng cao cấp hóa, sản xuất sản phẩm cuối cùng, hình thành các cụm công nghiệp quy mô lớn và phát triển xanh, bền vững. Trọng tâm sẽ là đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển ngành nhôm tái chế, nâng cao chất lượng các khu công nghiệp và hoàn thiện hệ thống dịch vụ hỗ trợ. Với định hướng này, Văn Sơn đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa giá trị sản xuất tổng hợp của ngành công nghiệp nhôm đạt trên 180 tỷ NDT (≈ 25 tỷ USD).
Đẩy mạnh các dự án chế biến sâu
Trong lĩnh vực chế biến sâu, châu Văn Sơn đang tập trung triển khai hàng loạt dự án trọng điểm như Dự án đúc cán nhôm phát thải thấp công suất 200.000 tấn của Tập đoàn Nhôm Trung Quốc (CHALCO), giai đoạn II Dự án Trí Nhôm Nghiễn Sơn, Dự án lá nhôm siêu mỏng của Công ty Nhôm Thần Hỏa Vân Nam và dự án tái chế tuần hoàn nhôm của Công ty Hoa Cương Văn Sơn. Đây được xem là những dự án tiêu biểu, đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp nhôm địa phương.
Đáng chú ý, sản phẩm lá nhôm siêu mỏng dày 0,0045 mm do Công ty Nhôm Thần Hỏa Vân Nam tự nghiên cứu và sản xuất hàng loạt đã tạo dấu ấn nổi bật về công nghệ. Với độ dày chỉ bằng khoảng 1/20 đường kính sợi tóc, sản phẩm đã phá vỡ thế độc quyền công nghệ của nước ngoài, hiện được cung cấp với quy mô lớn cho nhiều tập đoàn điện – điện tử hàng đầu thế giới và được lựa chọn là một trong những mô hình tiêu biểu về chuyển đổi, nâng cấp ngành chế tạo của tỉnh Vân Nam.
Bên cạnh đó, Văn Sơn cũng đẩy mạnh thu hút đầu tư theo chuỗi giá trị đối với ba lĩnh vực trọng điểm gồm vật liệu nhôm nhẹ cho ngành ô tô, vỏ pin năng lượng mới và vật liệu nhôm phục vụ ngành hàng không. Đây đều là những phân khúc có quy mô thị trường hàng chục tỷ Nhân dân tệ và tiềm năng tăng trưởng lớn. Riêng trong năm 2026, địa phương đã xây dựng danh mục hơn 100 dự án kêu gọi đầu tư trong lĩnh vực nhôm với tổng vốn đầu tư dự kiến vượt 10 tỷ NDT (≈ 1,4 tỷ USD), qua đó tiếp tục hoàn thiện các mắt xích còn thiếu trong chuỗi sản xuất vật liệu mới cao cấp.
Xây dựng trung tâm nhôm tái chế của khu vực Tây Nam Trung Quốc
Thời gian tới châu Văn Sơn sẽ tận dụng lợi thế từ công suất điện phân nhôm hiện có cùng hệ thống cửa khẩu biên giới để nghiên cứu và triển khai mô hình phát triển mới theo hướng “nhôm nguyên sinh làm nguyên liệu nền, phế liệu nhôm nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất, sản phẩm nhôm xuất khẩu đồng thời tạo nguồn nguyên liệu tái chế cho chu trình tiếp theo”. Thông qua mô hình kinh tế tuần hoàn này, địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng công suất sản xuất nhôm tái chế lên trên 1,5 triệu tấn, từng bước xây dựng Văn Sơn trở thành trung tâm công nghiệp nhôm tái chế của khu vực Tây Nam Trung Quốc, đồng thời giảm tiêu hao năng lượng và chi phí nguyên liệu cho toàn ngành.
Song song với phát triển sản xuất, Văn Sơn đang đẩy nhanh xây dựng hai khu công nghiệp phát thải carbon bằng 0 tại huyện Nghiễn Sơn và huyện Phú Ninh. Hệ thống hạ tầng điện, nước, khí đốt, kho bãi và logistics được đầu tư đồng bộ nhằm thúc đẩy sự gắn kết giữa phát triển công nghiệp và đô thị. Bên cạnh đó, các dự án đường sắt Văn Sơn – Mông Tự, Văn Sơn – Khâu Bắc cùng cảng Phú Ninh cũng đang được tăng tốc triển khai, từng bước hoàn thiện hệ thống vận tải đa phương thức đường bộ, đường sắt và đường thủy, mở rộng hành lang logistics cho các sản phẩm nhôm vươn ra thị trường quốc tế và giảm chi phí vận chuyển trên toàn chuỗi giá trị.
Cùng với đầu tư hạ tầng, châu Văn Sơn cũng chú trọng cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh thông qua việc triển khai chuyên đề hỗ trợ doanh nghiệp “Đi sâu – Liên kết – Hỗ trợ”, bố trí cán bộ thường trú tại doanh nghiệp, duy trì cơ chế đối thoại trực tiếp giữa chính quyền và doanh nghiệp vào dịp cuối tuần, đồng thời ban hành nhiều chính sách hỗ trợ sản xuất, kinh doanh. Các chính sách ưu đãi được thực hiện theo cơ chế “không cần nộp hồ sơ vẫn được thụ hưởng”, các kiến nghị của doanh nghiệp được cam kết phản hồi trong vòng 24 giờ. Những giải pháp đồng bộ này đang tạo điều kiện thuận lợi để các dự án nhanh chóng triển khai và đi vào hoạt động.
Khi chuỗi giá trị ngành nhôm tiếp tục được mở rộng theo hướng công nghệ cao và giá trị gia tăng lớn, cụm công nghiệp nhôm xanh quy mô trên 100 tỷ NDT của châu Văn Sơn đang phát huy ngày càng rõ nét hiệu ứng lan tỏa, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế vùng biên giới, nâng cao đời sống người dân, hỗ trợ phát triển khu vực và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng xanh, phát thải thấp của địa phương.
Mỹ Diệu
