Thực tế cho thấy, phụ nữ và trẻ em dễ sa vào cạm bẫy của các đối tượng buôn người do nhiều nguyên nhân, trong đó chủ yếu là do hạn chế về nhận thức. Tùy vào đối tượng mà bọn tội phạm sử dụng thủ đoạn khác nhau. Đối với người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, hiểu biết về pháp luật hạn chế, chúng thường dùng thủ đoạn hứa tìm việc làm với mức lương cao để dụ dỗ, đưa nạn nhân sang bên kia biên giới bán cho đối tác nhằm thực hiện hành vi bóc lột sức lao động, cưỡng ép hôn nhân...
Bên cạnh đó, việc tìm kiếm việc làm, kết bạn và đi chơi xa là quyền và nhu cầu chính đáng của mỗi người. Tuy nhiên, nhiều đối tượng lợi dụng điều đó, lừa gạt, dụ dỗ mọi người, để mua bán và bóc lột các nạn nhân, như trường hợp sau: Vì hoàn cảnh gia đình khó khăn, phải một mình nuôi hai con, chị Vừ Thị X (huyện Đồng Văn) đã đồng ý đi sang Trung Quốc làm việc theo lời giới thiệu của một người cùng huyện vào tháng 3 năm 2020. Chị X bị mấy người đàn ông đưa vượt biên trái phép sang Trung Quốc qua khu vực biên giới thuộc huyện Yên Minh. Chị bị các đối tượng đưa sâu vào lãnh thổ Trung Quốc và bán làm vợ một người đàn ông dân tộc Hán. Một tháng sau đó, chị X tình cách trốn được ra ngoài và được công an Trung Quốc trao trả về Việt Nam qua cửa khẩu Bạch Đích. Các cơ quan chức năng dựa vào lời tố cáo của nạn nhân đã bắt giữ, truy tố, và xét xử 03 tội phạm mua bán người đều là người Hà Giang. Các đối tượng lần lượt lĩnh án 12 năm, 11 năm 6 tháng và 9 năm tù, cùng với việc phải bồi thường cho nạn nhân (Vụ án: mua bán người, xảy ra ngày 10/3/2020, tại xã Xà Phìn, Huyện Đồng Văn; Tên nạn nhân đã được thay đổi)
Sau khi hàng rào biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc hoàn thành, việc đi lại, xuất cảnh trái phép khó khăn hơn. Ngươi dân tìm kiếm việc làm ở nhiều địa phương khác trong cả nước. Tội phạm mua bán người cũng lợi dụng điều này, lừa bán nạn nhân để bóc lột lao động và tình dục trong nước hay nước ngoài như Campuchia, Lào, Myanmar hay Thái Lan.
Nạn nhân bị bắt làm các công việc lừa đảo người trên mạng và bị đánh đập nếu không đạt được chỉ tiêu. Nhiều nạn nhân là nữ giới còn bị bắt phục vụ tình dục cho những người làm việc trong các cơ sở lừa đảo trực tuyến đó. Để được tự do, các nạn nhân phải bỏ trốn, nhưng bị trừng phạt nặng nề khi bị bắt lại. Cuối cùng, nhiều nạn nhân phải liên hệ với gia đình và người thân trả tiền chuộc lên đến 150 triệu đồng để được tự do, hoặc phải lừa những người thân, bạn bè của mình ở Việt Nam để sang làm việc tại các cơ sở này. Nhiều nạn nhân may mắn được giải cứu, trở về nhưng bị thương và mang những khoản nợ lớn, càng khiến điều kiện kinh tế của gia đình trở nên khó khăn.
Một số thành công về công tác phòng, chống mua bán người trong thời gian qua của địa phương
Dự án “Phòng, chống mua bán người tại tỉnh Hà Giang” giai đoạn 2019-2023 được UBND tỉnh Hà Giang phê duyệt theo quyết định số 1567/QĐ-UBND ngày 15/8/2019, do Sở Ngoại vụ làm chủ dự án và các cơ quan đồng thực hiện là Công an tỉnh, BCH Bộ đội Biên phòng, Sở Lao động TB&XH, Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo, Trung tâm Trợ giúp pháp lý. Địa bàn dự án là 11 huyện và thành phố của tỉnh Hà Giang, trong đó tập trung xây dựng các hoạt động phòng ngừa tại 4 huyện: Đồng Văn, Mèo Vạc, Yên Minh và Quản Bạ. Với mục tiêu cụ thể là: Giảm thiểu tỷ lệ mua bán người vì mục đích tình dục từ Việt Nam sang Trung Quốc, thông qua việc áp dụng và nhân rộng các mô hình phòng, chống mua bán người toàn diện của các cơ quan chức năng tỉnh Hà Giang.
Dự án bao gồm 03 hợp phần: (i) Thượng tôn pháp luật, (ii) Tái hòa nhập cho người trở về, và (iii) Xây dựng năng lực phòng ngừa và truyền thông phòng, chống mua bán người tại cộng đồng; Tổng ngân sách giải ngân thực tế của dự án giai đoạn 2019-2023 là: 18.071.300.254 VNĐ. Đến nay, dự án tiếp tục được UBND tỉnh Hà Giang phê duyệt tại Quyết định số 824/QĐ-UBND ngày 02/7/2024, giai đoạn 2024-2028, với tổng ngân sách cam kết tài trợ: 11.958.600.000đ.
Các mô hình hỗ trợ nạn nhân, xây dựng cộng đồng vững mạnh kết hợp với nâng cao năng lực trong việc cung cấp dịch vụ tâm lý xã hội cho các nạn nhân trở về đã góp phần bảo vệ quyền và lợi ích của các nạn nhân và quá trình nạn nhân trở về và xậy dựng cuộc sống mới. Mô hình Ban phòng chống mua bán người được triển khai ở nhiều huyện với sự tham gia của các cấp chính quyền và trường học giúp nâng cao nhận thức của người dân, sàng lọc các trường hợp có nguy cơ và kịp thời hỗ trợ để họ không trở thành nạn nhân của mua bán người.
Một số biện pháp phòng ngừa:
Tội phạm mua bán người xâm hại trực tiếp đến các quyền cơ bản nhất của con người về tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm… Do vậy, bảo vệ quyền cho nạn nhân mua bán người là một trọng tâm trong công tác phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm này, trong đó cần lưu ý một số nội dung sau:
- Tìm hiểu kỹ trước những lời mời kết bạn, đi chơi xa, hay giới thiệu việc làm.
- Từ chối dứt khoát khi thấy có điều bất thường.
- Hỏi ý kiến ít nhất 3 người đáng tin cậy trước khi đưa ra quyết định.
- Thường xuyên cập nhật tình hình với người thân, bạn bè.
- Chuẩn bị địa chỉ và số điện thoại tin cậy khi cần giúp đỡ như Tổng đài quốc gia
- Đường dây nóng phòng, chống mua bán người 111.
Nhân Ngày toàn dân phòng, chống mua bán người 30/7, mỗi người dân tỉnh Hà Giang cùng hành động và chủ động bảo vệ bản thân và xây dựng cộng đồng vững mạnh khỏi sự nguy hiểm của tội phạm mua bán người. Người dân cũng cảnh giác không nghe theo lời dụ dỗ tham gia mua bán người để rồi phải nhận những bản án thích đáng trước pháp luật.
